ساختمان کعبه
ساختمان کعبه از زمان عبدالله بن زبير و حجاج ثقفي تا دوران ما، به همان شکل کنوني باقي مانده است. مشخصات کعبه بر اساس متر، عبارت است از:
طول ضلع در کعبه؛ يعني از رکن اسود تا رکن عراقي 68/11 متر.
طول رکن عراقي تا شامي، طرفي که حجراسماعيل در آن قرار دارد: 90/9 متر.
طول رکن شامي تا رکن يماني 04/12 متر.
طول رکن يماني تا رکن اسود 18/10 متر.
بناي کعبه از سنگهاي سياه و سختي ساخته شده که با کنار زدن پرده از روي آن، کاملاً آشکار است. اين سنگها که از زمان بناي کعبه از سال 1040 ق. تا به امروز بر جاي مانده، از کوه هاي مکه به ويژه جبل الکعبه که در محله شُبَيکه مکه بوده، گرفته شده است. سنگ ها اندازه هاي مختلف دارد، به طوري که بزرگترين آنها با طول و عرض و ارتفاع 190، 50 و 28 سانتيمتر و کوچکترين آنها با طول و عرض 50 و 40 سانتيمتر مي باشد.
پايه هاي آن از سرب مذاب ساخته شده و بدين ترتيب بنايي است نسبتاً مستحکم و استوار. پيش از بناي قريش، کعبه دو در داشته است: يکي در ناحيه شرقي- محل در فعلي- و ديگري در ناحيه غربي، که از يکي وارد و از ديگري خارج مي شده اند، اما قريش تنها در ناحيه شرقي آن دري نصب کرد. بعدها ابن زبير در ديگر را گشود که به وسيله حجاج بسته شد و اکنون همان يک در باقي مانده است. اين در تا به حال چندين بارعوض شده است و آخرين بار در سال 1398 قمري به دستور خالد بن عبدالعزيز در جديدي ساخته و نصب گرديد. ساختمان کعبه نيز از سال 1040 تا قرن اخير تعمير نشده بود، ولي در سال 1377 قمري و سپس 1417 به دستور سعود بن عبدالعزيز و فهد بن عبدالعزيز در آن تعميراتي صورت گرفت.
سقف کعبه به صورت دو سقفي است که با سه پايه چوبي که در ميانه آن در يک رديف قرار گرفته، نگهداري مي شود اطراف آن سنگ هاي مرمر نصب شده و در کنار آن پلکاني قرار دارد که براي رسيدن به سقف بالايي تعبيه شده است.
شناسايي ارکان کعبه
چهار زاويه کعبه به چهار "رکن" نامور است. هر گاه واژه رکن بدون پسوند به کار رود، مقصود از آن رکني است که حجرالاسود در آن است.
مسير طواف، از رکن حجرالاسود آغاز مي شود، سپس به رکن عراقي مي رسد، پس از آن به رکن شامي و سپس به رکن يماني و آنگاه باز به رکن حجرالاسود مي رسد و همين جا يک شوط پايان مي يابد.
حجرالاسود
حجرالاسود يا سنگ سياه، از اجزاي بسيار مقدس مسجد الحرام بوده و در رکن اسود کعبه در ارتفاع 5/1 متري قرار گرفته است. اين سنگ مقدس، پيش از اسلام و پس از آن، همواره مورد اعتنا و توجه کامل بوده و در حقيقت در شمار عناصراصلي کعبه بوده است. به لحاظ همين تقدس، رسول خدا(ص) آن را نگاه داشت و ديگر سنگ هايي را که به شکل بت ساخته شده بود، به دور ريخت.
حجرالاسود در جريان تخريب کعبه، که پنج سال پيش از بعثت صورت گرفت، در فاصله اي دور از مسجد واقع شد. در زمان نصب آن به جاي خود، قريش به نزاع پرداختند، اما با درايت رسول خدا(ص)، همه قريش در فضيلت آن سهيم شدند و عاقبت به دست خود آن حضرت نصب گرديد . به مرور زمان و در اثر تحولات و تغييرات، از حجم نخستين اين سنگ کاسته شد و حتي به چند پاره تقسيم گرديد که آخرين بار قسمت هاي مختلف آن را به يکديگر متصل کردند و آن را در محفظه اي نقره اي قرار دادند. در حال حاضر تنها به آن اندازه که براي بوسيدن و استلام لازم است، جاي گذاشته اند.
در بسياري از روايات آمده است که حجرالاسود از سنگ هاي بهشتي است و همراه آدم(ع) به زمين فرود آمد.
همچنين در روايات آمده است که اين سنگ در آغاز سفيد بود، اما گناهاني که فرزندان آدم انجام دادند، سبب سياه شدن آن گرديد.
از رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمود:
" فالله تعالي يحييه يوم القيامة، له عَينان يبصر بهما، و لسانٌ ينطق فيشهد علي مَنِ استَلَمه."
" خداوند در روز قيامت، حجرالاسود را زنده مي کند، در حالي که دو چشم بينا و زباني گويا دارد و شهادت مي دهد که چه کسي آن را استلام کرده است."
همچنين از رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمود:" الحجر يمين الله في أرضه، فمن مسحه، مسح يدالله. حجرالاسود، دست خداوند در روي زمين است، کسي که آن را مسح کند، دست خدا را مسح کرده است."
امام صادق (ع) فرمود: در صورتي که کسي در اطراف حجر نبود و به راحتي امکان استلام و بوسيدن بود، آن را ببوسيد و در وقت ازدحام، از دور، بر او تکبير بگوييد.
در سال 317 قمري يکي از فرقه هاي منسوب به اسماعيليان که به " قرامطه" شهرت داشت، حجرالاسود را از کنار کعبه برداشت و به احساء ( منطقه اي در شرق عربستان ) برد. اين گروه به مدت 22 سال- چهار روز کم- تا سال 339 هجري سنگ را در آنجا نگاه داشتند و سپس در عيد قربان همين سال، آن را به جاي نخست باز گرداندند. پس از آن، طي سال هاي پياپي، حجرالاسود به طور عمد يا غيرعمد از جاي خود کنده شد و هر بار اجزايي از آن خرد و جدا گرديد. هر بار اين اجزا به هم چسبانده شد و همان گونه که گذشت، اکنون مجموعه آن در هاله اي از نقره قرار داده شده است.
حجرالاسود بر ديوار کعبه در ارتفاع 5/1 متري زمين قرار دارد. استلام و بوسيدن آن سفارش شده و در نقل ها آمده است که رسول الله (ص) مقيد به استلام و بوسيدن آن بوده است.
گفتني است حجرالاسود آغاز و پايان طواف بوده و برابر آن سنگ سياهي روي زمين( تا انتهاي مسجد) کشيده شده است. به علاوه ، چراغي سبز رنگ بر ديوار مسجد برابر حجرالاسود نصب شده تا راهنماي طواف کنندگان باشد.
